Coğrafya

Eflak ülkesinin sınırlarını güneyde Tuna nehri, kuzeyde ise Karpat Dağlarının cenup kısmı oluşturur. Tarihsel olarak Eflak bölgesi ikiye ayrılmıştır. Bunlara Muntenya (Muntenia yada Büyük Eflak) ve Oltenya (Oltenia yada Ufak Eflak) adı verilmiştir.

Tarih

14. Yüzyıl

14. yüzyıl Eflak siyasal ve askeri zamanı devrin kaynaklarının oldukça sınırı olan olması sebebiyle gerektiği şeklinde aydınlatılamamıştır. Genel kabul gören görüşe nazaran İkinci Bulgar İmparatorluğu’nun en azından nominal olarak Eflak topraklarını Rucăr-Bran koridoruna değin 14. yüzyılın sonlarına kadar yönettiği kabul edilmektedir. I. Radu’ya ilişik bir antak kalma metninde, Eflak voyvodasının Bulgaristan Çarı İvan Aleksandr’dan Rucăr ve Dâmbovita Nehri köprüsündeki gümrük memurlarına kanuna uygun olarak vergi toplamalarını emrettiği görülmektedir. Karpatlar’da Bulgar gümrük memurlarının varlığı, bu topraklar üstünde bir Bulgar egemenliği oluştuğuna işaret etmektedir. Sadece tarihçiler, Radu’nun buyurgan bir üslup kullanmasını, Eflak voyvodalarının kuvvetli bir özerkliğe haiz olduğuna yorumlamaktadır.

Osmanlılar Sultan I. Murad’ın (hd. 1362-1389) Bulgar Çarı Şişman’a yardımı sebebiyle ilk kez 1368 senesinde Eflaklılar ile karşılaşılmıştır.

15. Yüzyıl

Eflak toprakları ilk olarak Çelebi Mehmed devrinde (hd. 1413-1421) vergiye bağlanmıştır. (Üstüner, s. 414) Eflak ülkesi buradaki mahalli yöneticiler tarafınca yönetim ediliyordu. Osmanlılar bunlara voyvoda adını vermiştir. Sultan tarafınca voyvodalara verilen ahidname ve beratlar, Eflak idarecilerinin dahili işlerdeki özerkliğini belgeliyordu. Bunun yanı sıra Eflak voyvodaları cenk zamanında Osmanlı ordusuna asker göndermek ve senelik haraçları ödemekle yükümlüydü. Başka bir deyişle Eflak voyvodaları, Osmanlılara karşı talep edilen mal ve hizmetleri karşılamak zorundaydı. Buna karşılık Osmanlılar onların güvenliği sağlamak ve sınırlarını korumakla yükümlüydü.

Osmanlı Devleti’nin Eflak ve Boğdan ile ortak sınırı bulunuyordu ve bu sınır ikili ilişkilerin hemen hemen erken dönemlerde kurulmasının en mühim sebebiydi. Eflak ve Boğdan’ın aksine Erdel toprakları ise devamlı bir halde Macar asilzadelerinin ve Saxon ile Szekler’in yüksek temsilcilerinin denetimi altında bulunuyordu. (Hitchins, s. 21)

I. Mircea döneminde Osmanlılarla Eflak ülkesi içinde çatışmalar baş gösterdi. Mircea başlangıçta Osmanlıları 1394’teki Rovine Muharebesi de dahil olmak suretiyle birçok harpte yendi, 1400-1404 yılları aralığında Osmanlıları Dobruca’dan uzaklaştırdı ve hakim olduğu toprakları Tuna Deltası, Dobruca ve Silistre’ye kadar genişletti. I. Mehmed (Çelebi) Tuna’nın kuzeyindeki Turnu Măgurele şehrini ele geçirince Mircea Osmanlılarla sulh yapmak mecburiyetinde bırakıldı.

14. ve 15. yüzyıllarda Romanya prenslikleri ve Osmanlı İmparatorluğu ile olan sınırları

1418-1420 yılları aralığında Eflak’ın yeni voyvodası I. Mihail (hd. 1415-1420) Osmanlılarla çatışma yoluna başvurdu. Türkleri Severin’de yendi, sadece harpte yaşamını yitirdi. 1422’de II. Dan (hd. 1421-22) Pippo Spano’nun yardımıyla II. Murad‘ı geçici bir yenilgiye uğrattı. 1428’de imzalanan sulh Eflak’ta bir iç kriz periyodunu başlattı. Dan, yerleşik prenslere karşı boyar koalisyonu kuran II. Radu ile çarpıştı. 1431’de boyarların desteğiyle I. Alexander tahta geçti. II. Vlad bu boyarlara 1436-1442 ve 1443-1447 yılları aralığında art arda darbeler vurdu ve onları zayıflattı. 1450’li yıllardan sonrasında Eflak’ta Dănești ve Drăculeşti adlı iki hanedan içinde rekabet baş gösterdi. Hem iç hem de dış çatışmalarla karşı karşıya kalan II. Vlad Dracul, Osmanlı İmparatorluğu’nun kendisinden talep etmiş olduğu haracı ödemeyi isteksiz bir halde kabul etti.

Osmanlılar Eflak ülkesine öteki ülkelerden değişik bir halde yaklaşmıştır. Bunun sebebi ülkenin Macar tesiri altında olması, Eflak’ı yöneten voyvodaların sürekli bir baş kaldırı hazırlığında bulunmaları ve Osmanlı hakimiyetinde çıkma teşebbüsünde olmaları şeklinde açıklanır. Osmanlılar tarafınca Eflak’a mahalli idareciler atanması haricinde voyvodalıkların yönetimsel yapılarına müdahale edilmediği görülmektedir.

1484 Seferi

II. Bayezid (hd. 1481-1512) tahta geçtikten üç yıl sonrasında Eflak ve Boğdan üstüne bir sefer düzenlemiştir. Bu sefer sonucunda Osmanlıların Boğdan-Lehistan yollarını denetim eden Kili’yi ve Dinyester Nehri’nin (Turla Nehri olarak da bilinir) Karadeniz’e döküldüğü haliçte yer edinen stratejik öneme haiz Akkirman’ı ele geçirmesi Eflak ve Boğdan’daki Osmanlı hakimiyetini kalıcı hale gelmiştir. (Üstüner, s. 415)

Eflak voyvodasına yazılan bir yargı (7 Numaralı Mühimme Defteri, 1659 nolu yargı)

16. Yüzyıl

1593’te Eflak’ta Mihal Bravu iktidarı ele geçirdiğinde gerek Romanya zamanı gerekse de Osmanlılar açısında bir takım mühim hadiselerin oluşmasına yol açmıştır. 1595’te Osmanlılara isyan başlatan Eflak voyvodası Mihai Bravu 1599’da ilkin Erdel’i, 1600’de ise Boğdan’ı ele geçirmiştir. Böylece günümüzdeki Romanya topraklarına yakın bir coğrafi bölgeyi tek bir çatı altında kısa süreli de olsa birleştirmeyi başarmıştır. Ortalama 6 yıl kadar devam eden bu karışık dönem, Mihal’in Habsburg İmparatoru’nun direktifiyle suikaste uğramasıyla bitti. Suikast 9 Ağustos 1601’de Câmpia Turzii civarlarında gerçekleşti.

Kaynakça

  • Karpat, K. (1994). “Eflak”. TDV İslâm Ansiklopedisi, 10, 466–469. https://islamansiklopedisi.org.tr/eflak
  • Beldiceanu, N. (2012). “Eflāḳ”, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Consulted online on 16 June 2021
  • Üstüner, A . (2020). “Osmanlı Coğrafya Kaynaklarında Eflak-Boğdan (15-17. YÜZYIL)”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 14 (28), 413-442 . DOI: 10.18220/kid.730117 https://dergipark.org.tr/tr/pub/kid/issue/54079/730117
  • Hitchins, K. (2014). A Concise History of Romania. Cambridge University Press.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir