Organik gıdalar bilhassa günümüzde oldukça popüler hale gelen bir ürün grubu. Tüketicilerin organik algısı ve organik ürün tercih etme sebepleri ise oldukça farklılık gösteriyor. Gelin, organik besin nedir? Gıdanın organik bulunduğunu iyi mi anlarım? Tüketicilerin organik besin tercih etme sebepleri nedir? Organik gıdalar hakkaten daha mı besleyici? Türkiye’de organik besin tüketici profili mevzularını beraber inceleyelim.

Organik Üretim Nedir?

Organik üretim toprak, ekosistem ve insan sağlığı mevzusunda sürdürülebilirlik elde eden bir üretim sistemidir. Kısaca sistem, ürünün işlenmesinde negatif tesiri olan girdilerin (kimyasal madde, katkı vs.) kullanımı yerine; ekolojik süreçler, biyolojik çeşitlilik ve mahalli koşullara uyumlu döngülere bağlıdır.

Organik Gıda Nedir?

Tohumdan hasata, hasattan son tüketiciye kadar geçen  tüm süreçlerde, insana, çevreye ve hayvanlara zarar veren kimyasal girdi, katkı maddeleri ve koşulları kullanmadan üretilen üründür. Organik besin üretim süreci, internasyonal bağımsız kurumlar ve devlet tarafınca denetlenir. Kısaca yalnız, kanun ve yönetmeliklerde belirtilen şartlara uygun halde üretimi meydana getirilen ürünler “organik” olarak sertifikalandırılır.

Haşere ilaçlarının sağlığa ve çevreye olan tesirleri, genetik olarak değiştirilmiş organizmalar ve besin güvenliği mevzularında tüketicilerin ve pazarlamacıların popüler medyaya gösterdikleri tepki sebebiyle, organik gıdaya olan ilgi Türkiye’de de mühim seviyede arttı.

Vatanımızda organik ziraat, 1980’lerin başlangıcında geleneksel ihraç ürünlerimizden kuru üzüm ve kuru incir ihracatı ile adım atmıştır. Daha sonraki yıllarda hızla gelişme göstererek günümüzde 200 değişik çeşit ürünün üstüne çıkmıştır. Böylece, Türkiye’de organik üretim son 20 yılda %550 büyümüştür. Üretilen organik sertifikalı ürünlerin %80’i başta AB ülkeleri, ABD ve Japonya olmak suretiyle gelişmiş ülkelere ihraç ediliyor.

Gıdanın Organik Bulunduğunu Iyi mi Anlarım?

Bazı ürünlerin üstünde yer edinen bio, eco, katkısız, koruyucusuz, naturel, saf, köy ürünü vs. benzer biçimde ibareler bir çok vakit tüketiciyi yanıltmak ve organik çağrışımı yapmak için kullanılıyor. Ek olarak pazarlarda satıcılar organik olmayan hatta etiketsiz ve ambalajsız ürünleri satış kaygısıyla organik bulunduğunu iddia ederek pazarlama yoluna gidiyorlar.

Bir gıdanın organik olup olmadığını tadı, kokusu, parlaklığı benzer biçimde özelliklerine bakarak anlamanız mümkün değil. Bunu anlamanın tek bir yolu vardır: Etiketindeki organik logosu. Dolayısıyla ürünün üstünde organik ürün logosu var ise, bu ürün yukarıda belirtildiği şekliyle organik üretim yönetmeliklerine tam olarak uyularak üretilmiş ve bağımsız kuruluşlarca sertifikalandırılmış anlamına gelir.

Organik ürünlerin etiketlerinde organik ziraat logosu ve etiket detayları yer almalıdır. Vatanımızda organik ziraat logosu kullanma iznini T.C. Ziraat ve Orman Bakanlığı vermektedir ve aşağıdaki şekildedir:

Türkiye’de üretilmiş bir üründe bu organik ziraat logosunu görüyorsanız o ürünün organik olduğuna güvenebilirsiniz.

Eğer bir ürün yurtdışından ithal edildiyse etiketinde Avrupa Birliği organik ziraat logosunun yer alması gerekiyor. Avrupa birliğinin organik ziraat ürünlerinde kullanılmasını mecburi kıldığı logosunu ise aşağıdaki şekildedir:

Kimler, Niçin Organik Gıda Satın Alıyor?

Tüketicilerin organik ürün algısı, organik ürün satın alma sebepleri ve organik satın alan tüketici profili değişim göstermekle beraber, Türkiye’de meydana getirilen bazı çalışmaların ortak noktalarına beraber göz atalım.

Organik Gıdada Tüketici Eğilimlerini Etkileyen Faktörler

Sıhhat

Meydana getirilen çalışmaların çoğunda sağlığın tüketicilerin organik besin satın almasına yol açan en mühim etken bulunduğunu görüyoruz. Bununla beraber organik olmayan besin üretiminde kullanılan kimyasal maddelerden kaçınmak istedikleri için tüketiciler organik ürünler almakta. Haşere ilaçlarının kullanımı ise sıhhat üstündeki uzun vadeli ve bilinmeyen etkilerle bağdaştırılmakta.

Besleyicilik

Bazı emekler, tüketicilerin organik gıdaların daha besleyici olduğuna inandığını göstermiş.  Fakat aslına bakarsak organik gıdaların daha besleyici olduğuna dair bugüne dek sonuca ulaştıran net bir bulgu ortaya konamamıştır.

Tat

Besleyiciliğe benzer olarak tat mevzusunda da organik gıdaların tadının organik olmayanlara nazaran daha iyi olduğuna dair net bir emek harcama bulunmamakta. Bununla beraber, yüksek fiyatın organik besin ile ilişkilendirilmesi sebebiyle tüketiciler organik gıdaları, organik olmayanlardan daha kaliteli olarak düşünmekte, bu da tüketicilerin tada yönelik algılarını etkilemektedir.

Çevre

Pek oldukça çalışmada çevreye yönelik kaygıların tüketicilerin organik gıdalara yönelik tutumlarını etkilediği bulunmuştur. Organik besin tüketenler, organik olmayan besin üretiminde kullanılan kimyasal maddeleri ve haşere ilaçlarını çevreye zararı olan olarak görmekte, ve organik gıdalar çevre dostu olarak algılanmaktadır.

Gıda Güvenliği

Gıda güvenliğine yönelik kaygılar da organik besin satın alma sebeplerinden biridir. Deli dana (BSE), şarbon, Salmonella ve Escherichia coli O157:H7 benzer biçimde besin güvenliği mevzusunda patlak veren korkular, organik olmayan besin üretim şekilleri mevzusunda giderek artan endişelerin ortaya çıkmasına niçin olmuştur. Bazı çalışmalarda, tüketicilerin organik ziraat yöntemlerini organik olmayan ziraat yöntemlerine nazaran daha güvenli gördükleri belirlenmiştir.

Hayvan Sağlığına Yönelik Kaygılar

Organik üretim sistemlerinde hayvan sağlığının geliştirilmesine yönelik beklentiler de sıhhat ve çevre ile ilgili kaygılar kadar olmamakla beraber, organik besin tüketicileri için teşvik durumunda. Organik üretimde hayvan sağlığının korunması, hem beslenme ile ilgili hem de toplumsal bileşenleri olan çok-boyutlu bir yapıdır.

Tüketiciler tarafınca, organik gıdalar çiftlik hayvanlarına insanca davranışın bir işareti olarak kullanılmakta.

Moda

Medyada verilen geniş yer, yakın zamanlardaki kampanyalar ve organik yiyeceklerle ilişkilendirilen yüksek fiyat sebebiyle bazı tüketicilerin günümüzde organik gıdaları bir moda olarak algıladıkları da bahsedilmeye kıymet bir nokta. Ek olarak yalnız merak sebebiyle organik ürün satın alma isteği duyan bir tüketici kesiminin bulunduğunu da söyleyebiliriz.

Organik Ürün Satın Alan Tüketici Profili

Türkiye’de meydana getirilen birkaç alan araştırması incelendiğinde Türkiye’de organik ürün satın alan tüketici davranışları ve profilini şu şekilde ortaya koyabiliriz:

  • Organik besin satın almada tüketicilerin göz önünde bulundurduğu en mühim unsur “sıhhat” olmakla beraber bunu “besleyicilik” ve “çevreye duyarlılık” faktörleri izlemekte.
  • Belirli çalışmalarda en oldukça satın alınan organik ürünler; domates, ıspanak, havuç.
  • Organik besin satın alan tüketiciler ise; 35-40 yaşlarında, evli, çocuklu, üniversite mezunu, aylık geliri asgari ücretin 3 katı civarında olan ve haftada minimum bir kere organik besin satın alan kişiler.
  • Ailelerin çoğu zaman bir bebeğin gelişiyle beraber organik gıdalarla tanıştıkları da göze çarpan bir nokta.
  • Organik gıdaların daha sıhhatli bulunduğunu düşünenlerin ve sıhhat mevzusunda duyarlı olanların; organik gıdaların daha besleyici bulunduğunu ve tadının daha iyi bulunduğunu düşündükleri, çevresel kaygılar taşıdıklarını, organik gıdaları çevre dostu olarak algıladıkları, hayvan sağlığı mevzusunda daha duyarlı oldukları anlaşılmakta.
  • Bireysel yararları göz önünde tutarak organik besin satın alan tüketicilerde hanım ve adamların oranı aynı olmakla beraber, moda kaygısıyla organik besin satın alanların büyük çoğunluğunu hanımefendiler oluşturmakta.

Özetle; organik gıdalara olan eğilim günümüzde git gide artmasıyla bu talebi karşılamak için Türkiye son 20 yılda büyük bir gelişme göstermiştir. Tüketicilerin bir çok “organik” terimini duymuş ve belirli özelliklerinden haberdar olsa da, pek oldukça şahıs organik üretim standartlarını ve uygulamalarını tam olarak bilmemekte ve organik terimi çevresindeki anlam karmaşası devam etmektedir.

Gıda Mühendisi Burcu Özdemir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir